Pada pandangan pertama, AD Leong Bon Huat tidak kelihatan seperti seseorang yang pernah berada di ambang hukuman mati.
Berketinggian lebih enam kaki, lelaki berusia 62 tahun itu mempunyai penampilan yang menonjol. Dilahirkan di Marudi dan dibesarkan di Miri, perjalanan hidup Leong berubah sama sekali ketika berusia 23 tahun apabila beliau dipenjarakan selepas disabitkan kesalahan berkaitan dadah.
Pada mulanya, beliau dijatuhi hukuman mati dengan gantung sampai mati, namun kemudian menerima pengampunan dan menghabiskan 15 tahun di penjara sebelum dibebaskan pada usia 38 tahun.
Usia itu kekal menjadi titik paling bermakna dalam hidupnya kerana menandakan permulaan kehidupan baharu yang dinikmatinya hari ini.
Huruf “AD” yang kini diletakkan di hadapan namanya membawa maksud “After Death” (Selepas Kematian). Ia menjadi peringatan peribadi terhadap hukuman mati yang pernah dihadapinya serta peluang kedua yang diberikan untuk memulakan semula kehidupan.
Selepas dibebaskan, beliau melakukan pelbagai pekerjaan termasuk bekerja di sebuah kilang papan lapis, di samping berkongsi pengalaman hidup menerusi ceramah kesedaran antidadah. Sedikit demi sedikit, mesej yang dibawanya mendapat perhatian apabila sekolah, agensi kerajaan dan pertubuhan komuniti mula menjemputnya menyampaikan ceramah.
Kini, beliau menyampaikan lebih 50 ceramah setiap tahun dan diiktiraf sebagai ikon antidadah di peringkat negeri serta kebangsaan. Intipati utama mesejnya cukup mudah – setiap insan mampu berubah.
Walaupun mencapai pelbagai kejayaan, beliau sedar stigma masyarakat tidak mudah dihapuskan. Daripada terus melawan persepsi itu, beliau memilih pendekatan yang berbeza.
Beliau membina. Membangunkan ladang. Perniagaan. Kemahiran. Peluang.
Apabila ditanya mengenai pekerjaannya, jawapannya ringkas.
“Saya penternak serangga.”
Namun, apa yang dilakukannya jauh lebih besar daripada itu.
Hari ini, Leong ialah antara pengamal paling berpengalaman dalam penternakan Black Soldier Fly (BSF) atau lalat askar hitam di Sarawak, yang mengubah sisa organik menjadi produk bernilai seperti makanan ternakan, baja organik dan snek haiwan peliharaan berprotein tinggi.
Beliau juga seorang jurulatih, usahawan, aktivis antidadah dan sukarelawan komuniti.
Selain penternakan serangga, beliau turut memiliki kepakaran dalam pembiakan bakteria bermanfaat seperti lactobacillus, yis dan bakteria fotosintesis untuk kegunaan pertanian.
“Saya ada dua kepakaran,” katanya.
“Membiak bakteria dan menternak serangga.”
Di sebalik pengetahuan teknikal itu, beliau mempunyai naluri yang luar biasa, iaitu kebolehan melihat nilai pada sesuatu yang dianggap tidak berguna oleh orang lain.
Di Dalat, kawasan perairan yang sekian lama dipenuhi keladi bunting atau dikenali sebagai teparok di Sarawak, Leong melihat peluang di sebalik masalah itu.
Idea tersebut tercetus ketika beliau berbincang dengan Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Dalat merangkap Menteri Pembangunan Wanita, Kanak-kanak dan Kesejahteraan Komuniti Sarawak, Dato Sri Fatimah Abdullah, yang bertanya sama ada tumbuhan itu boleh dimanfaatkan dalam penternakan BSF.
Leong menjawab bahawa ia boleh dicuba.
Beliau kemudian memulakan eksperimen menggunakan keladi bunting sebagai sumber makanan larva BSF. Idea itu diuji dan ternyata berjaya.
Melalui proses fermentasi dan campuran biomassa yang dirumus dengan teliti, keladi bunting berjaya ditukar menjadi bahan makanan yang sesuai bagi menghasilkan baja organik berkualiti tinggi.
Tumbuhan yang sebelum ini dianggap rumpai dan memenuhi sungai serta longkang kini mempunyai nilai ekonomi kepada masyarakat setempat.
“Dulu orang di Dalat mahu buang semuanya (keladi bunting),” katanya.
“Sekarang mereka pula tidak mahu orang lain mengambilnya di hadapan rumah mereka.”
Serangga itu menghasilkan frass, iaitu sisa najis larva yang kaya dengan nutrien dan bertindak sebagai baja organik semula jadi. Kandungan fosforusnya yang tinggi menjadikannya sangat baik untuk perkembangan akar serta kesihatan tanaman.
Daripada eksperimen kecil itu, lahirlah Projek Loji Pemprosesan Baja Organik dan Ladang Pembiakan BSF Dalat, yang dibangunkan di bawah Kerajaan Sarawak dengan sokongan PETRONAS yang menyumbang lebih RM2.2 juta bagi pembinaan kemudahan dan penyediaan peralatan.
Projek itu bertujuan memperkukuh keupayaan komuniti serta memajukan amalan ekonomi kitaran menerusi pendekatan mengubah sisa kepada sumber bernilai.
Selama hampir tujuh tahun, Leong berkhidmat sebagai mentor teknikal projek berkenaan, menyumbangkan masa dan kepakarannya tanpa sebarang imbuhan kewangan.
Berdasarkan pengalaman dimiliki, beliau membantu membangunkan keseluruhan kitaran hidup BSF, memperkemaskan proses penternakan serta melatih peserta tempatan supaya mampu mengendalikan ladang secara berdikari.
Bekerjasama dengan Pejabat Daerah Dalat dan kemudiannya Koperasi Lestari Dalat Berhad, beliau memindahkan ilmu yang dikumpul selama bertahun-tahun sehingga projek perintis itu berkembang menjadi perusahaan yang digerakkan sendiri oleh komuniti.
Hari ini, ladang berkenaan bukan sekadar penyelesaian kepada isu pengurusan sisa.
Ia menjadi sumber kemahiran. Pendapatan. Dan peluang kepada penduduk setempat.
Di ladangnya sendiri di Bintulu, beliau turut melatih orang ramai dalam penternakan serangga dan penghasilan baja organik.
Sebahagian daripada bekas pelatihnya kini telah memulakan projek penternakan mereka sendiri.
Beliau melihat prinsip yang sama berlaku di Dalat, sebuah kawasan yang mempunyai potensi besar dalam bidang pertanian, bioteknologi dan ekonomi kitaran.
Projek keladi bunting itu hanyalah satu contoh bagaimana cabaran tempatan mampu diterjemahkan menjadi peluang.
Bagi Leong, perubahan daripada sisa kepada sesuatu yang bernilai mencerminkan perjalanan hidupnya sendiri.
Sebagaimana sisa organik boleh ditukar menjadi sesuatu yang bermanfaat, beliau percaya seseorang tidak sepatutnya dinilai hanya berdasarkan masa silamnya.
Ketika majlis pelancaran projek, tumpuan lazimnya diberikan kepada mesin, kemudahan dan skala operasi.
Leong pula lebih selesa berada di belakang tabir.
Di celah dulang-dulang berisi larva yang senyap mengubah sisa menjadi sesuatu yang bernilai, kehadirannya mungkin tidak menonjol, namun peranannya menjadi tunjang kepada segala yang dibangunkan.
Barangkali itulah sebabnya beliau sentiasa melihat potensi yang gagal dilihat orang lain.
Pada keladi bunting yang menyesakkan sungai.
Pada bekas banduan yang sedang membina semula kehidupan.
Bagi AD Leong, kemungkinan bukan ditentukan oleh apa yang pernah berlaku. Tetapi ia tentang apa yang masih mampu dicapai.